Aloe Vera – co warto wiedzieć o tej niezwykłej roślinie?

Aloe Vera to jedna z tych roślin, które większość z nas rozpoznaje od razu. Grube, mięsiste liście, charakterystyczne ząbkowane brzegi i przezroczyste wnętrze sprawiają, że trudno pomylić ją z typową rośliną doniczkową.

Ale właśnie tutaj zaczyna się ciekawsza część historii.

Bo Aloe Vera to nie tylko zielony liść i znajdujący się w jego środku żel. Poszczególne części liścia różnią się budową i składem, a sposób ich pozyskiwania oraz przetwarzania ma znaczenie dla tego, co ostatecznie trafia do gotowego produktu.

Dlatego zamiast zaczynać od obietnic dotyczących aloesu, zacznijmy od podstaw.

Czym właściwie jest Aloe Vera? Co znajduje się w jej liściu i dlaczego ta roślina od tak dawna wzbudza zainteresowanie?

Czym jest Aloe Vera?

Aloe Vera jest wieloletnią, sukulentową rośliną należącą do rodzaju Aloe i rodziny Asphodelaceae. Według aktualnej klasyfikacji Royal Botanic Gardens, Kew jej zaakceptowana nazwa botaniczna to Aloe vera (L.) Burm.f.

W różnych publikacjach oraz na etykietach produktów można jednak spotkać również nazwę:

Aloe barbadensis Mill.

Nie oznacza to koniecznie innego gatunku. Kew klasyfikuje obecnie Aloe barbadensis Mill. jako synonim Aloe vera.

To istotna informacja, ponieważ nazwa Aloe barbadensis jest nadal szeroko spotykana w branży kosmetycznej i produktowej.

Aloe Vera jest sukulentem. Oznacza to, że jej budowa jest przystosowana do magazynowania wody, co pozwala roślinie funkcjonować w suchych warunkach.

Jej najbardziej charakterystyczną częścią są grube, mięsiste liście tworzące rozetę.

Skąd pochodzi Aloe Vera?

Historia pochodzenia Aloe Vera jest ciekawsza, niż mogłoby się wydawać.

Przez lata w literaturze można było znaleźć różne hipotezy dotyczące jej naturalnego miejsca występowania. Obecnie baza Plants of the World Online prowadzona przez Royal Botanic Gardens, Kew wskazuje jako rodzimy obszar występowania północny Oman, w tym góry Al-Hadżar.

Roślina została jednak rozpowszechniona przez człowieka na ogromną skalę.

Dziś spotyka się ją w wielu ciepłych i suchych regionach świata. Kew odnotowuje jej introdukcję m.in. w części basenu Morza Śródziemnego, Ameryki Północnej i Południowej, Azji oraz na licznych wyspach.

Badania nad historią ewolucyjną aloesów wskazują również, że położenie w pobliżu dawnych szlaków handlowych mogło być jednym z czynników, które pomogły właśnie Aloe Vera zdobyć tak dużą popularność na świecie.

Dlaczego liść Aloe Vera jest tak interesujący?

Kiedy patrzymy na liść Aloe Vera z zewnątrz, widzimy jedną strukturę.

Po jego przecięciu okazuje się jednak, że nie jest on jednorodny.

W uproszczeniu możemy wyróżnić trzy istotne obszary liścia:

1. Zewnętrzną skórkę – stanowi warstwę ochronną rośliny.
2. Warstwę zawierającą żółtawy lateks – znajduje się bliżej zewnętrznej części liścia. Zawiera związki hydroksyantracenowe, w tym aloinę.
3. Wewnętrzny, przezroczysty miąższ – to właśnie ta część kojarzona jest najczęściej z charakterystycznym żelem Aloe Vera.

Publikacje naukowe opisujące anatomię liścia wskazują na wyraźne różnice pomiędzy wewnętrznym żelem, żółtawym lateksem oraz zewnętrzną warstwą ochronną.

To rozróżnienie jest bardzo ważne.

Żel znajdujący się wewnątrz liścia i żółty lateks znajdujący się bliżej jego skórki nie są tym samym surowcem.

W kolejnych artykułach na NaturalnyAloes.pl przyjrzymy się temu znacznie dokładniej.

Co znajduje się w miąższu Aloe Vera?

Przezroczyste wnętrze liścia składa się przede wszystkim z wody. W literaturze naukowej jej udział w żelu jest opisywany jako około 99%.

Pozostałą niewielką część stanowi mieszanina różnych składników, wśród których opisywane są m.in. polisacharydy, aminokwasy, lipidy i sterole.

Jedną z interesujących grup składników są polisacharydy.

W literaturze dotyczącej Aloe Vera szczególnie często pojawia się acemannan, należący do acetylowanych mannanów.

Nie oznacza to jednak, że każdy produkt z napisem „Aloe Vera” ma identyczny skład.

Znaczenie może mieć między innymi wykorzystana część liścia oraz sposób jego późniejszego przetworzenia.

I właśnie dlatego warto nauczyć się patrzeć na aloes trochę dokładniej niż tylko przez nazwę znajdującą się z przodu opakowania.

Miąższ, lateks i cały liść – dlaczego warto znać różnicę?

To jeden z najważniejszych tematów, gdy zaczynamy poznawać Aloe Vera.

Produkty aloesowe mogą być otrzymywane z różnych części liścia. Amerykańskie National Center for Complementary and Integrative Health rozróżnia m.in. produkty otrzymywane z wewnętrznego żelu, lateksu oraz całego rozdrobnionego liścia.

Szczególnie istotna jest obecność aloiny i innych pochodnych hydroksyantracenowych związanych z warstwą lateksową.

Nie należy więc automatycznie traktować każdego surowca pochodzącego z liścia Aloe Vera jako tego samego.

Ma to również znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa. NCCIH wskazuje, że doustne stosowanie lateksu aloesowego może powodować m.in. bóle i skurcze brzucha oraz biegunkę. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności zwracał natomiast uwagę na obawy dotyczące bezpieczeństwa ekstraktów zawierających określone pochodne hydroksyantracenowe.

Dlatego na NaturalnyAloes.pl będziemy konsekwentnie rozróżniać:

miąższ/żel, lateks oraz surowiec otrzymywany z całego liścia.

Bez wrzucania wszystkiego do jednego worka pod nazwą „aloes”.

Od świeżego liścia do produktu

Po przecięciu świeżego liścia otrzymujemy surowiec biologiczny, który z czasem ulega zmianom.

Dlatego między zebraniem liścia a gotowym produktem występuje cały proces technologiczny.

W zależności od rodzaju produktu i producenta może on obejmować między innymi oddzielenie miąższu od pozostałych części liścia, rozdrobnienie, filtrację oraz procesy służące zachowaniu odpowiednich właściwości surowca podczas przechowywania. Literatura technologiczna opisuje zarówno metody wykorzystujące temperaturę, jak i procesy prowadzone bez obróbki cieplnej.

Na tej stronie będziemy używać przede wszystkim szerszego określenia stabilizacja, ponieważ konkretny sposób obróbki może różnić się pomiędzy procesami i producentami.

To również będzie temat osobnego artykułu:

„Jak stabilizuje się miąższ Aloe Vera i dlaczego sposób przetwarzania ma znaczenie?”

Aloe Vera ma bardzo długą historię

Zainteresowanie aloesem zdecydowanie nie rozpoczęło się wraz ze współczesnymi kosmetykami czy suplementami.

Źródła opisują historyczne wykorzystanie aloesu w różnych kulturach, między innymi w Grecji, Rzymie i Chinach. NCCIH potwierdza jego długą historię tradycyjnego stosowania.

Badania ewolucyjne i etnobotaniczne pokazują natomiast, że spośród setek przedstawicieli rodzaju Aloe właśnie Aloe Vera zdobyła wyjątkowo silną pozycję w światowej uprawie i handlu. Jednym z możliwych wyjaśnień jest połączenie dużych, soczystych liści z wczesnym wejściem rośliny do uprawy i obrotu handlowego.

To dobry przykład tego, jak historia rośliny, geografia i działalność człowieka mogą się ze sobą łączyć.

Czy każdy aloes to Aloe Vera?

Nie.

Aloe jest całym rodzajem roślin, a Aloe Vera jest jednym z jego gatunków.

Badania filogenetyczne obejmujące aloesy wskazują na bardzo dużą różnorodność tego rodzaju — literatura naukowa opisuje ponad 500 powiązanych gatunków.

Dlatego sam fakt, że jakaś roślina należy do rodzaju Aloe, nie oznacza jeszcze, że jest Aloe Vera.

To również jeden z powodów, dla których przy produktach warto patrzeć na dokładne oznaczenie wykorzystanego surowca, a nie wyłącznie na duży napis „ALOES” na froncie opakowania.

Aloe Vera bez cudownych obietnic

Popularność Aloe Vera ma również drugą stronę.

Wokół tej rośliny powstało mnóstwo marketingowych historii dotyczących zdrowia, urody i „cudownych” właściwości.

Nie wszystkie mają takie samo oparcie w badaniach.

NCCIH wskazuje, że Aloe Vera była badana w różnych zastosowaniach, ale poziom dowodów zależy od konkretnego zastosowania. Dla części popularnych zastosowań dostępnych danych jest nadal zbyt mało, aby wyciągać mocne wnioski.

Dlatego na NaturalnyAloes.pl przyjmujemy prostą zasadę:

najpierw sprawdzamy, o jakiej części rośliny, składniku i rodzaju produktu mówimy — dopiero później zastanawiamy się, co rzeczywiście wynika z dostępnych informacji.

Bez przypisywania Aloe Vera działania, którego nie można uczciwie uzasadnić.

Na co zwrócić uwagę, gdy widzisz produkt „z Aloe Vera”?

Nie trzeba od razu zostawać botanikiem ani technologiem żywności.

Warto jednak zadać kilka prostych pytań:

• Jaka część Aloe Vera została wykorzystana?
• Jak została opisana w składzie produktu?
• Czy mamy do czynienia z produktem do stosowania na skórę, żywnością czy inną kategorią produktu?
• Jakie inne składniki znajdują się w produkcie?
• Co dokładnie deklaruje producent, a czego nie deklaruje?

Sama obecność słowa Aloe Vera na opakowaniu nie mówi jeszcze wszystkiego.

I właśnie temu będziemy przyglądać się w kolejnych materiałach.

Najważniejsze fakty o Aloe Vera

Aloe Vera jest wieloletnim sukulentem przystosowanym do suchych warunków. Jej zaakceptowana obecnie nazwa botaniczna to Aloe vera (L.) Burm.f., natomiast często spotykane Aloe barbadensis Mill. jest klasyfikowane przez Kew jako synonim tej nazwy.

Liść nie jest jednorodny. Wewnętrzny żel, warstwa zawierająca lateks oraz zewnętrzna skórka różnią się budową i składem.

Wewnętrzny żel składa się przede wszystkim z wody, ale zawiera również różne związki, w tym polisacharydy takie jak acemannan.

Aloe Vera ma długą historię wykorzystania przez człowieka, ale długa tradycja nie jest automatycznie dowodem skuteczności każdego współczesnego twierdzenia zdrowotnego.

Dlatego warto oddzielać historię, skład rośliny, wyniki badań i marketing.

I dokładnie na tym będzie polegała seria „Aloes bez ściemy”.

FAQ – najczęstsze pytania o Aloe Vera

Czy Aloe Vera i Aloe barbadensis to to samo?

Według aktualnej klasyfikacji Royal Botanic Gardens, Kew zaakceptowaną nazwą gatunku jest Aloe vera (L.) Burm.f., a Aloe barbadensis Mill. jest jej synonimem. Dlatego obie nazwy można spotkać w literaturze i na produktach.

Czy Aloe Vera jest kaktusem?

Nie. Wygląd i zdolność magazynowania wody mogą kojarzyć Aloe Vera z kaktusami, ale botanicznie należy ona do rodziny Asphodelaceae, a nie do rodziny kaktusowatych.

Czy żel i lateks Aloe Vera to to samo?

Nie. Przezroczysty żel pochodzi z wewnętrznej części liścia, natomiast żółtawy lateks związany jest z obszarem położonym bliżej skórki i ma inny skład chemiczny.

Czy każdy gatunek aloesu to Aloe Vera?

Nie. Aloe Vera jest jednym z wielu gatunków należących do rodzaju Aloe.

Czy każdy produkt z Aloe Vera jest taki sam?

Nie. Produkty mogą różnić się wykorzystaną częścią liścia, sposobem przetwarzania, składem i przeznaczeniem. Sam napis „Aloe Vera” nie wystarcza więc do rzetelnego porównania dwóch produktów.

Źródła i dalsza lektura

1. Royal Botanic Gardens, Kew – Plants of the World Online — Aloe vera (L.) Burm.f.
2. Royal Botanic Gardens, Kew – Plants of the World Online — Aloe barbadensis Mill.
3. National Center for Complementary and Integrative Health — Aloe Vera
4. National Library of Medicine / PubMed Central — The evolutionary history of Aloe vera
5. National Library of Medicine / PubMed Central — Publikacja dotycząca Aloe Vera, anatomii i składu
6. National Library of Medicine / PubMed Central — Publikacja dotycząca przetwarzania Aloe Vera
7. National Library of Medicine / PubMed Central — Publikacja dotycząca Aloe Vera